مقالات :: حقوق معنوی زندانیان

حقوق معنوی زندانیان

رضا هاشم نیا
اداره کل زندانهای خراسان جنوبی

امتیازدهی به این مقاله:

خلاصه مقاله

حقوق معنوی زندانیان در موارد ذیل خلاصه می گردد . 1- موضوع مجازاتها : ارعاب دیگران ، طرد بزهکاران خطرناک و اصطلاح و تربیت و بازپروری مجرمین است ،برای جرائم کم اهمیت و تخلفات مجازاتهایی از قبیل جزای نقدی و ضبط اشیاء و برای جرائم مهم مجازاتهایی از قبیل اعدام و حبس به منظور طرد مجرمین خطرناک از اجتماع مقرر گردیده است . - درجه شدت یا ضعف مجازاتها : قانونگزار با توجه به شدت جرم و مقتضیات زمان و مکان و در نظر گرفتن حقوق معنوی زندانیان ، مجازاتها را تشدید یا خفیف تر می نماید .در تشدید یا تخفیف مجازاتها سیاست کیفری ،حقوق معنوی ،افکار عمومی ،اصول اخلاقی و مذهبی موثرند[1] .همچنین طبق اصل قانونی بودن مجازاتها قاضی باید طبق قانونی که در زمان وقوع جرم لازم الاجرا بوده حکم دهد و اصل عطف به ما سبق نشدن قانون را محترم شمرد و این امر رعایت حقوق معنوی زندانیان و مجرمین است .همچنین در ماده 11 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370 چنین مقرر می دارد « در مقررات و نظامات دولتی مجازات و اقدامات تأمینی و تربیتی باید به موجب قانونی باشد که قبل از وقوع جرم مقرر شده باشد و هیچ فعل یا ترک فعلی را نمی توان بعنوان جرم به موجب قانون متأخر مجازات نمود، لیکن اگر بعد از وقوع جرم قانونی وضع شود که مبنی بر تخفیف و یا عدم مجازات بوده و یا از جهات دیگر مساعدتر به حال مرتکب باشد نسبت به جرائم سابق بر وضع آن قانون تا صدور حکم قطعی موثر خواهد بود» .در صورتیکه بموجب قانون سابق حکم قطعی الاجرا صادر شده باشد به ترتیب ذیل عمل خواهد شد : - اگر عملی که در گذشته جرم بوده و به موجب قانون او حق جرم شناخته شود .در این صورت حکم قطعی اجرا نخواهد شد و اگر در جریان اجرا باشد موقوف الاجرا خواهد ماند و در این دو مورد و همچنین در موردی که حکم قبلاً اجرا شده باشد هیچگونه اثر کیفری بر آن مترتب نخواهد بود . - اگر مجازات جرمی به موجب لاحق تخفیف یابد محکوم علیه می تواند تقاضای تخفیف مجازات تعیین شده را بنماید و در اینصورت دادگاه صادر کننده حکم و یا دادگاه جانشین با لحاظ قانون لاحق مجازات قبلی را تخفیف خواهد داد . - اگر مجازات جرمی به موجب قانون لاحق به اقدام تأمینی و تربیتی تبدیل گردد فقط همین اقدامات مورد حکم قرار خواهد گرفت.تمامی موارد مذکور وضع چنین قوانینی هدفی جز رعایت حقوق معنوی زندانیان را در پی ندارد . تعلیق مجازات و اعطای آزادی مشروط نیز برای رسیدن به احقاق حقوق معنوی مجرمین و زندانیان است .برای حفظ حقوق معنوی زندانیان قانون گذار اختیارات اداره زندانها را محدود کرده است[2] .قاضی در چهارچوب قانون نوع مجازات را تعیین و در مجازات های سالب آزادی مدت آنرا بالصراحه در متن حکم دادگاه قید می کند .اداره زندانها که مجری مجازاتهاست اختیار تعویض و تغییر نوع مجازات را ندارد . اداره زندانها موظف است اجرای برنامه های اصلاحی و تربیتی را با اصول قانونی و علمی هماهنگ سازد . 2-فردی کردن اجرای مجازاتها :اداره زندانها برای نیل به هدف احقاق حقوق معنوی زندانیان با توجه به نوع مجازات و مدت محکومیت ،محکومین را از لحاظ سن ، وضع جسمی و روانی ،مدت محکومیت ،ذوق و استعداد ،پیشینه کیفری و حرفه ای که قبل از محکومیت بدان اشتغال داشته تفکیک و طبقه بندی نموده .در زندانها یا کانونها و موسسات خاصی نگهداری می کند .اداره زندانها باتوجه به اصلاح و تربیت محکوم و نیل به هدف احقاق حقوق معنوی زندانیان می تواند با تقاضای آزادی مشروط یا عفو ،موافقت و یا مخالفت نماید پس از اعطای آزادی مشروط ،محکوم قبل از اتمام مدت محکومیت آزاد و دایره اصل قانونی بودن مجازات محدود می گردد .به نفع زندانی (رعایت حقوق معنوی ) در بعضی از کشورها که روش آزادی با مراقبت اجرا می شود ،گاهی مدت مراقبت محکوم پیش از مدت محکومیت است .در مورد دو مجرم که با علل و انگیزه های متفاوت مرتکب جرمی شده اند خلاف عدالت اجتماعی است .رعایت تساوی مجازاتهای آنان چون با توجه به اصل تساوی مجازاتها گاهی قانونگذار قاضی را موظف می دارد که در تعیین نوع و مدت مجازات ،پیشینه کیفری ،شخصیت ،شغل ،موقعیت اجتماعی مجرم را مورد توجه قرار دهد و این چیزی جز رسیدن به حفظ حقوق معنوی زندانیان و مجرمین نیست . دو فرد که یک نوع جرم را مرتکب می شوند ممکن است یکی به حداقل و دیگری به حداکثر مجازات محکوم گردد و در حین اجرای مجازات ممکن است یکی با استفاده از آزادی مشروط از زندان آزاد و دیگری تا پایان مدت محکومیت در زندان نگهداری شود . 3- شخصی بودن مجازاتها و تأثیر آن در حقوق معنوی زندانیان[3] : در ازمنه گذشته مسئولیت کیفری منحصر به خود مجرم نبوده و تمام افراد خانواده وی مسئول محسوب شده و در معرض انتقام قرار می گرفتند .با اینکه در اکثر کشورها شخصی بودن مجازاتها در قوانین کیفری پذیرفته شده است و در حقوق معنوی محکومین تأثیر بسزایی دارد و اینکه دیگر خانواده زندانی محکوم نمی شوند ،زندانی هم دچار عذاب وجدان نخواهد شد و هم از لحاظ روحی و معنوی آسیب نخواهد دید لیکن اصل مذکور در اجرای مجازاتها و اقدامات تأمینی بنا به دلائل زیر رعایت نمی گردد : الف : مجازاتهای سالب آزادی : وقتی سرپرست خانواده بازداشت می گردد و شیرازه هستی و زندگی خانواده ای که سرپرستش محکوم شده است از هم گسیخته میشود و اطفال بی گناه پدر یا مادری که مرتکب جرم شده است بعلت از هم پاشیدگی کانون خانواده و محرومیت از محبت مادر یا نوازش پدر و ضیق معیشت در معرض انحراف و حالت خطرناک قرار گیرد پس اصل مذکور درست است که مزایایی جهت حفظ حقوق معنوی زندانیان دارد لیکن معایبی نیز دارد که متن مذکور یکی از معایب آن بود . ب-جزای نقدی : کیفر نقدی خلاف اصل شخصی بودن مجازاتهاست .کیفر نقدی خواه نا خواه به تمام اعضای خانواده تعلق می گیرد و به طور مستقیم در وضع زندگی افراد خانواده محکوم موثر است و با توجه به این مورد باید بیان نمود که در اجرای مجازاتها و اقدامات تأمین شخصی بودن مجازاتها رعایت نمی گردد و لطمه ای است به حقوق معنوی زندانیان ج- بستن موسسه : اقدامات و اجرای مجازات از جمله بستن موسسه مانند کیفر نقدی در سرنوشت خانواده محکوم موثر است . د- مسئولیت مدنی : انتقال بدهی جزای نقدی به وراث محکوم ،مجازات شخصیت های حقوقی مخصوصاً در موارد انحلال شرکت یا موسسه ای ،آثار این کیفر به سایر شرکاء که مرتکب جرمی نشده اند تسری پیدا می کند یا مدیران مسئول کارخانه ها که مسئول حسن اداره آن می باشند در مواردی که تخلفی در امر کارخانه مشاهده شود و بدون اینکه آنان عامل و فاعل آن باشند مسئول محسوب می شوند منابع و مآخذ -حبس انسان مدار،حسن طفرانگار،جلد چهارم.1383، انتشارات راه تربیت -حقوق زندانیان و علم زندانها ،دکتر تاج زمان دانش.1376،انتشارات دانشگاه تهران -دورنمای اروپایی زندان،ژان پل کره ،ترجمه محمدرضاگودرزی بروجردی .1384، انتشارات مجد -شرح آئین نامه اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور،امین رجبی .1382،انتشارات دانشور -آئین نامه اجرائی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی کشور.1384،اداره کل حوزه ریاست و روابط عمومی سازمان زندان ها ،انتشارات نگاران -مجموعه مقالات همایش بین المللی کاهش استفاده از مجازات زندان،گردآورنده:دبیرخانه ستاد و سیاستگذاری وبرنامه ریزی کاهش استفاده از مجازات زندان زیر نظر علی شمس .1386، انتشارات راه تربیت - مبانی جامعه شناسی ،غلام عباس توسلی ،انتشارات سمت1372 -پژوهش درباره زندانبانی اسلامی ، علی شمس1386، انتشارات راه تربیت -آسیب شناسی اجتماعی ، هدایت الله ستوده 1378، انتشارات آوای نور -جامعه شناسی ،ساموئل کینگ،ترجمه مشفق همدانی ،1356،انتشارات امیر [1] -حقوق زندانیان و علم زندانها تا زمان دانش،ص59 [2] -حقوق زندانیان و علم زندانها تا زمان دانش 62 [3] -حقوق زندانیان و علم زندانها تا زمان دانش ،ص 63

متن کامل مقاله

تعداد بازدید از این صفحه: 356