آرشیو اخبار آرشیو اخبار
خروجی خبرخوان خروجی خبرخوان اخبار
جستجو برای      
مقالات

بررسی تأثیر مهارتهای زندگی(مهارتهای هدف گزینی،تصمیم گیری،کنترل خشم و مراقبت از سلامت)بر کاهش انحرافات رفتاری در نوجوانان بزهکار کانون اصلاح وتربیت بیرجند
ابوالقاسم حافظی - مهدی معاضدی فر - فاطمه جهان بین
کانون اصلاح وتربیت بیرجند
.pdf | .ppt | .doc
امتیازدهی به این مقاله:


1389/12/19
نظرات شما (0)
خلاصه مقاله
چکیده:   هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر مهارتهای زندگی(مهارتهای هدف گزینی،تصمیم گیری،کنترل خشم و مراقبت از سلامت)بر کاهش انحرافات رفتاری در نوجوانان بزهکار کانون اصلاح وتربیت بیرجند بود .این پژوهش از نوع شبه آزمایش و با طرح پیش آزمون- پس آزمون بایک گروه اجرا شد.جامعه آماری کلیه مددجویان کانون اصلاح و تربیت که  24 نفربودند انتخاب شدند که هر 24 نفر جهت نمونه پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند .   پرسشنامه مورد استفاده پرسشنامه خصوصیات  شخصیتی وودورث بود. در ابتدا از گروه پیش آزمون به عمل آمد و متغیر مستقل که شامل 15 جلسه آموزش مهارتهای زندگی بود و در مدت 3ماه آموزش داده شد. پس از اجرای پس آزمون ،داده های آماری با استفاده از آزمون t وابسته مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.نتایج این پژوهش نشان می دهد که آموزش مهارتهای زندگی موجب کاهش انحرافات رفتاری نوجوانان بزهکار می شود.از نتایج پژوهش می توان در جهت پیشگیری از آسیبهای اجتماعی استفاده کرد.  واژه های کلیدی: 1- مهارتهای زندگی 2- انحرافات رفتاری   مقدمه   شاید بدون اغراق بتوان گفت نوجوانان و جوانان شاهرگهای حیاتی جامعه هستند این قشر پر تحرک و بعضاً مسئله ساز با فاصله ای نسبتا کوتاه جایگزین نسل پیشین خود شده و امور گوناگون اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشور را در دست خواهند گرفت لذا فراهم کردن زمینه های رشد مناسب و مطلوب برای آنها ضروری است. (کشاورزی، 1385)   نوجوانی مرحله ای از رشد و بلوغ است که با  تحولاتی در جسم و روان همراه است در این مرحله غرایز و احساسات در بالاترین حد خود قرار دارد، قوا و استعدادها به جنب و جوش در می آیند و عقل در آستانه رشد نسبی است در این مرحله نوجوان می خواهد روی پای خودش بایستد و از حالت کودکانه و دنباله روی به در آید. چیزی که بر مشکل تربیتی نوجوان می افزاید آسیبهای اخلاقی است که امروزه به دلیل شرایط و فضای خاص فرهنگی و اجتماعی دامنگیر نسل نو شده است و جوامع انسانی به ویژه کشورهای صنعتی را با دشواریها و مشکلات جدی روبه رو ساخته است. (احمدی،1373)   لازم به ذکر است ،مطلبی که در این سایت ارائه گردیده گزیده ایست از این مقاله پژوهشی که در نسخه کامل آن به صورت جامع و مانع به بررسی مباحث مربوطه و جداول و نمودارهای نتایج بدست آمده پرداخته شده است.   تعاریف عملیاتی   رفتار انحرافی : به اعمالی مانند رفتارهای ضد اجتماعی و پرخاشگری و هیجان پذیری و....که از طریق پرسشنامه اندازه گیری شده است.   مهارتهای زندگی : منظور مهارتهایی است  که آزمودنی به وسیله راهنمای آموزش مهارتهای زندگی کسب می کند.   نوجوانان بزهکار: نوجوانان 12 تا 19 سال که براساس جرم مرتکب شده گرفتار قانون شده اند.   مهارتهای زندگی :     سازمان بهداشت جهانی ، مهارت های زندگی را چنین تعریف نموده است: "توانایی انجام رفتار سازگارانه و مثبت به گونه ای که فرد بتواند با چالش ها و ضروریات زندگی روزمره کنار بیاید" (سازمان بهداشت جهانی، ترجمه نوری قاسم آبادی و محمدخانی،1377)   آموزش مهارتهای زندگی برای زندانیان:آموزش مهارت های زندگی  از اولویت های آموزشی برای همه گروه های سنی و اجتماعی به حساب می آید. طی سالیان اخیر برنامه های آموزشی متنوعی برای گسترش این مهارتها توسط سازمان ها و مراکز گوناگون به اجرا درآمده است.اما بسیاری از این برنامه های آموزشی به نتایج دلخواه و آرمانی خود نمی رسند. از چند سال گذشته ارایه این آموزش ها درسطح زندانیان نیز آغاز شده است و همچون سایر سازمان ها به نظر می رسد این برنامه های آموزشی تاثیر اندکی بر مهارتهای پایه این گروه گذاشته است.   انحراف : روان شناسان تعاریف متعددی از انحراف ارائه کرده اند.عده ای عقیده دارند کجروی یا انحراف عبارت است از فقدان  همسازی و وحدت بین اجزاء شخصیت و در نتیجه داشتن رفتار انحرافی.برخی انحراف را بهم خوردن وحدت درون نامیده اند گروهی دیگر معتقدند که انحراف عبارت است از رفتاری که صورت عادی و طبیعی ندارد و بر همین اساس منحرف کسی است که نامتعادل و ناسازگار است.   تعریف انحراف رفتاری:شاید ساده ترین تعریف برای رفتار انحرافی این باشد که بگوییم هر عامل یا بیانی از اعضای جامعه که نوعی تجاوز به هنجارهای گروهی شناخته شود حالت انحرافی دارد و به طور خلاصه انحراف ناهمسازی با هنجارهای گروهی دارد.(امین صارمی ،1386)   تعریف بزهکاری :بزهکاری اصطلاحی است که به دامنه ای از اعمال ضد اجتماعی که توسط نوجوانان انجام می گیرد اطلاق می شود.بزهکاری شامل اعمال مختلفی است ازجمله: سرقت ،دزدی ،تجاوز جنسی ،مصرف داروها و مواد، تخریب اموال عمومی و مشروب خواری (خدایاری و عابدینی 1386)   روش پژوهش    پژوهش حاضرجزءدسته پژوهش های تجربی وازنوع نیمه تجربی می باشد.روش پژوهش حاضرروش آزمایشی طرح پیش آزمون-پس آزمون گروه های چندگانه نامتعادل است زیراگروه کنترل نداریم .به عبارت دیگرازطرح تحقیق گروه آزمایش به عنوان گروه کنترل استفاده گردید.(خوی نژاد،1385)   جامعه آماری و نمونه آماری   جامعه آماری این پژوهش کلیه نوجوانان کانون اصلاح وتربیت که 24نفرمی باشنددرنظرگرفته شده که کل این جامعه جهت نمونه درپژوهش حاضردرنظرگرفته می شوند.نمونه گیری پژوهش حاضرنمونه گیری دردسترس می باشد.   روش تجزیه وتحلیل اطلاعات   تجزیه وتحلیل به عنوان فرایندی ازروش علمی،یکی ازپایه های اساسی هرروش تحقیقی می باشد . به طور کلی تجزیه وتحلیل عبارتست از روشی که درآن کل فرایند  پژوهش ازانتخاب تادسترسی به یک نتیجه هدایت می شودوپژوهشگربرای پاسخگویی به روش تحقیق ویا تصمیم گیری درموردردیاقبول فرضیه ای که صورت بندی کرده است ازروش های مختلف استفاده می کند.(دلاور،1381)   درتجزیه  وتحلیل مساله تحقیق ابتدا داده های خام واطلاعات جمع آوری شده که ازطریق پرسشنامه به دست آمده (اطلاعات جمع آوری شده ازگروه آزمایش )ابتدا به صورت توصیفی تجزیه وتحلیل خواهدشد.سپس با استفاده ازآماراستنباطی (tوابسته )معناداری تفاوت میانگین گروه وتفاوت معناداری پیش آزمون وپس آزمون گروه مقایسه خواهد شد.   روش گردآوری اطلاعات   برای جمع آوری اطلاعات موردنظر ازدوروش استفاده گردید:   1-روش کتابخانه ای واینترنت جهت بررسی ومطالعه مبانی نظری موضوع تحقیق   2-روش میدانی بااستفاده ازتوزیع پرسشنامه دربین آزمودنیها   ابزاراندازه گیری دراین پژوهش پرسشنامه است که ازپرسشنامه خصوصیات اخلاقی وودورث که برروی کودکان 10تا12و .16تا18ساله می توان اجراکرد.این پرسشنامه برای سنجش اختلال های هیجانی نوجوانان از12تا16الی 18سالگی به کارمی رود.همچنین برای آموزش مهارتهای هدف گزینی ،تصمیم گیری ،کنترل خشم ومراقبت ازسلامت از کتابهای مهارتهای زندگی (راهنمای آموزش مهارتهای زندگی ترجمه قاسم زاده)مهارت هدف گزینی ،تصمیم گیری،کنترل خشم ومراقبت ازسلامت جهت آموزش به نوجوانان کانون اصلاح وتربیت استفاده شده است.   روش اجرای پژوهش   پس از هماهنگی با مسئولین زندان مرکزی بیرجند وکانون اصلاح وتربیت ودریافت لیست تعداد نوجوانان بزهکار به صورت تصادفی ،کل تعداد مددجویان (24نفر)برای نمونه انتخاب شدندو پرسشنامه (پیش آزمون )جهت تکمیل به نوجوانان ارائه شد.   ابزار تحقیق (پایایی واعتبار آزمون)   برای سنجش متغیر انحرافات رفتاری نوجوانان بزهکار ازپرسشنامه شخصیتی وودورث استفاده شده است.این پرسشنامه برای سنجش اختلال های هیجانی نوجوانان از12سالگی تا16 الی 18سالگی به کار می رود واز آنجا که نوجوانان از سرمایه های ارزشمند مادی ومعنوی هرجامعه محسوب می شوند، سلامت آنها یکی ازمسائل مهم وضروری به شمار می رود زیرا آنها سازندگان فردای کشور هستند.   پرسشنامه وودورث آزمونی استاندارد است ودر ایران نیز نرم گردیده است لذا نتایج به دست آمده از این آزمون به سادگی قابل تعبیر است واز دقت بالایی برخوردار است وبا توجه به نتایج تقریبا یکسانی که از انجام این آزمون ذر پژوهشهای متعدد به دست امده ،نشان دهنده اعتبار بالای این ازمون می باشد.   جلسات و روش آموزش ،  رئوس مطالب و زمان اجرایی آنها   متغیر مستقل این پژوهش آموزش گروهی مهارتهای زندگی است که بر روی گروه آزمایش در طول 15 جلسه و مدت هر جلسه 60 دقیقه ، و در طی 3 ماه اجرا گردید . فنون آموزشی بصورت سخنرانی ، بحث و گفتگو ، پرسش و پاسخ ، ایفای نقش ، الگو برداری ، انجام تمرینات عملی و معرفی کتاب ،.... بوده است . موضوعات مورد بحث در گروه شامل مهارت هدف گزینی ، تصمیم گیری ، کنترل خشم ، مراقبت از سلامت مورد بحث بوده است بحث و نتیجه گیری   دربرنامه آموزش مهارتهای زندگی ویژه نوجوانان کانون اصلاح وتربیت سعی گشته است تاباپرداختن به برخی ازموضوعات مهم اجتماعی،بهداشتی وفردی آنهارابامهارت های زندگی آشناکرده وباانجام فعا لیت هادرطول آموزش ودرمان،مهارت های آموزشی راکسب کنند.   درخصوص تبین این نتایج می توان بیان داشت که یکی ازمشخصه های نوجوانی تغییرات سریع وفراگیرتقریبادرتمام ابعادزندگی است که احتمالابه فشارروانی بسیارزیادی منجرمی شود.یک نوجوان مانند یک بزرگ سال تجربه کافی برای رویارویی با احساسات ناشی از رفتارهای روانی را ندارد و همین امر باعث می شود تا تاُثیر منفی بر فرآیند رشد و انطباق  نامناسب نوجوان با محیط داشته باشد . و نوجوان به استقبال خطر برود و از کارهای مخاطره آمیز لذت ببرد. همچنین با توجه به اهمیت و نیاز آموزش مهارت های زندگی به کنترل هیجانات زندگی به خصوص دردوران نوجوانی وتایید آن توسط بسیاری  مطالعات انجام شده وتحقیقاتی که دراین پژوهش آمده است وباهدف پیشگیری ازآسیبهای اجتماعی بایستی آموزشگاههاومراکزآموزشی رابراساس توصیه سازمان بهداشت جهانی به آموزش مهارتهای زندگی تشویق وترغیب کرد.   تحقیقات انجام شده.نشان می دهدکه میانگین نمره های پرخاشگری درقبل وبعدازآموزش مهارتهای  زندگی  کاهش یافته است.   درجامعه ماشمارزیادی ازنوجوانان،شیوه ها یا مهارتهای خاص  حل مساله،تصمیم گیری وبیان احساسات خودرایادنگرفته اندچنان که می دانیم بسیاری ازنوجوانان    دربرخوردبامشکلات وتهدیدهای محیطی،ازواکنش های اجتنابی بازدارنده ای همچون نافرمانی،قانون شکنی، تقلب وپرخاشگری استفاده می کننداگراین رفتارها راناشی ازتاثیر الگوهای نامناسب تربیتی بدانیم وبپذیریم که خانواده هاازانتقال مهارتهای اساسی به کودکان ونوجوانان ناتوانند،اهمیت وضرورت برنامه ریزی فراگیرآموزش مهارتهای زندگی برای ما روشن می شود.   درخصوص تبیین این نتایج می توان بیان داشت که رفتارهای ضداجتماعی اغلب درسنین نوجوانی رخ می دهندوبه بزهکاری تبدیل می شوند.   نوجوانان بزهکاردرمقایسه باافرادعادی  جسورتر،مخرب تروبدگمان تر هستند واز نظر اجتماعی توانایی ییشرفت ندارند وبدون فکر دست به عمل زده ودر برابر انگیزه های هیجانی از تسلط کمی برخوردار هستند همین امر موجب می شود که در برخورد بامسائل ،مشکلات وموانع دچارتعارض شوند ودست به اعمال و رفتارهای ضداجتماعی  بزنند.    متاسفانه امروزه علی رغم ایجاد تغییرات عمیق فرهنگی وتغییر درشیوه زندگی ،بسیاری از نوجوانان در رویارویی با مسائل زندگی فاقد تواناییهای لازم واساسی هستند وهمین امر آنان را درمواجهه با مسائل ومشکلات روزمره ومقتضیات آن آسیب پذیر نموده است.       برنامه آموزش مهارتهای زندگی برنامه ای ارتقائی وپیشگیرانه است که براساس رویکرد مبتنی برمهارت ،سعی دارد تابه همراه اطلاعات وآگاهی وبا تاکید برکمک کردن به نوجوانان جهت رشد وتوسعه مهارتهای اجتماعی و فردی،نگرش وارزش های مربوط به ارتقاء پیشگیری را در آنان ایجاد کند.    به طورکلی یافته های این پژوهش نشان داد که آموزش مهارتهای زندگی به نوجوانان در کاهش انحرافات رفتاری آنان موثر است و درآنها آمادگی برای مقابله با چالش های زندگی به وجود می آوردو همچنین باعث مقاوم شدن شخصیت آنان وکنترل هیجاناتشان در برخورد با مسائل زندگی وافزایش بینش آنها نسبت به زندگی ورویدادهای آنها وافزایش مهارت وبرقراری ارتباط با محیط وهمسالان می گردد.  منابع   آقاجانی،مریم،1381،بررسی تاثیرآموزش مهارتهای زندگی برسلامت روان ومنبع کنترل نوجوانان ،پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا(س)،دانشگاه علوم تربیتی روان شناسی.   آقامحمدیان،حمیدرضاو حسینی،سیدمهران،1384،روان شناسی بلوغ ونوجوانی ،انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد.   آزور،فتاح،1385،بررسی اثربخشی آموزش مهارتهای زندگی برکاهش علائم افسردگی دانش آموزان پسردبیرستانی،پایان نامه کارشناسی ارشد ،تهران.   ابراهیمی،اکبر،1387،راهکارهای عملی وآموزش اخلاق ومهارتهای زندگی ،موسسه فرهنگی تربیتی توحید.   احمدی،سیداحمد،1373،روان شناسی نوجوانان وجوانان ،انتشارات مشعل اصفهان   احمدی،احمد،1384،جامعه شتاسی انحرافات ، تهران ،انتشارات سمت.   امین صارمی(نوذر)1379،انحرافات اجتماعی وخرده فرهنگهای معارض،تهران،انتشارات دانشگاه علوم انتظامی ناجا.   امین صارمی،نوذر،1386.بررسی وضعیت فرآورده های فرهنگی مبتذل در شهر تهران.مرکز تحقیقاتی بنیادی وزارت ارشاد.   امیری برمکوهی,علی،1388.آموزش مهارتهای زندگی برای کاهش افسردگی .پایان نامه کارشناسی ارشد،تهران دانشگاه الزهرا(س).  
متن کامل مقاله
تعداد بازدید از این صفحه: 2923