بر اساس كتيبه هاي هخامنشي و نوشته هاي برخي از مورخان يوناني، «قهستان» خاستگاه و زيستگاه يكي از اقوام ايراني به نام «ساگارت» بوده و بخشي از چهاردهمين ساتراپ نشين هخامنشي به شمار مي آمده است.در گذشته، قهستان، نام سرزمنيهاي جنوب خراسان شامل ولايات خواف، گناباد، بجستان،‌كاشمر، طبس، فردوس، قاين، ‌طبس مسينا، ‌بيرجند و نهبندان بوده است. اين نام بيشتر به محدوده كوچكتري يعني ولايت قاينات و بيرجند اطلاق مي شده و به سبب كوهستاني بودن به اين نام (قهستان معرب كهستان = كوهستان) خوانده شده است.هرودوت، مورخ بزرگ يوناني نيز به سكونت اقوام ساگارت در اين ناحيه اشاره مي كند. به جز نوشته ها و قراين تاريخي، كتيبه «كال جنگال» به عنوان يك سند و مدرك بسيار معتبر نشان مي دهد كه در دوران حكومت اشكانيان، «قهستان» از ايالات اشكاني و «خوسف»، ساتراپ نشين اين منطقه بوده است. در عهد ساساني نيز قهستان از ايالات آباد و معتبر بوده است. كتيبه و سنگ نگاره هاي «لاخ مزار» روستاي «كوچ» در بيرجند حاوي نوشته هايي به خط پهلوي ساساني است كه در آنها نام «آخشنواز» پادشاه هپتالي و «قباد» پادشاه ساساني به چشم مي خورد.مورخان، ‌فتح خراسان به دست مسلمانان را در سال 22 هجري در زمان خلافت  عمر و فتح قهستان را در سال 29 هجري قمري در عهد خلافت عثمان دانسته اند. قهستان تا سال  259 هجري قمري در سيطره عباسيان بود و توسط واليان خلفا اداره مي شد و چندي از اين مدت را نيز جزء قلمرو طاهريان بود. دراين سال، «يعقوب ليث صفاري» كه رهسپار سركوبي نيشابور بود، قهستان را فتح نمود و حاكماني را بر نقاط آن گمارد و تا سال 299 هجري قمري، اين منطقه در دست خاندان صفاري بود.پس از آن قهستان مدتي در تصرف امراي محلي سيستان و از زمان حسن صباح تا تهاجم سپاه هلاكوخان، در دست حكام اسماعيليه بود، چنانكه قهستان يكي از مراكز عمده سياسي اين فرقه و بعد از «الموت» مقر حضور فدائيان اسماعيليه بود. موقعيت خاص دوري از حكومت مركزي، وضعيت طبيعي و وجود كوههاي بلند وصعب العبور، از مهمترين علل حضور فدائيان حسن صباح در اين منطقه بود. قلعه كل حسن صباح، قلعه شاهدژ و قلعه رستم از مشهورترين قلعه هاي اسماعيليه در قهستان بوده اند.پس از حمله مغول و ويراني شهرهاي مركزي خراسان بزرگ در قرن هفتم، رسميت يافتن مذهب تشيع در منطقه، رواج اقتصاد تجاري و رونق داد و ستد و فزوني كاروانهاي تجاري، فرصت مناسبي جهت رشد اقتصادي قهستان و بيرجند به ارمغان آورد. اهميت بيرجند از عهد صفويه بيشتر شد و با مستقر شدن حاكم نشين «قائنات» در آن، در مسير پيشرفت افتاد و با رونق گرفتن تجارت دراوايل قرن حاضر و گسترش ارتباطات ميان انگليس و هند، شكوفايي بيشتري پيدا كرد. بيرجند به عنوان مركز ثقل بخشي از جاده باستاني ابريشم، و محل عبور جاده «ادويه» به دروازه عبور كالاهاي بازار شبه قاره هند به آسياي ميانه و روسيه تبديل شده بود.